Алтай культурада ады jарлу Тожыла Енчинов Шабалин jуртка кöчÿп келгенинеҥ бери бистиҥ библиотекага jаантайын келип, кычырарга бичиктер алып, бойыныҥ шÿÿлтезин айдып ÿлежет. Валерий Александрович амыралтага чыгып та калган болзо, бир де тегин отурбай, байрамдарга сценарий бичип, ол байрамдарды öткÿрерге культишчилерге болужат.
Валерий (Тожыла) Александрович Енчинов Россия Федерацияныҥ ла Алтай Республиканыҥ культуразыныҥ нерелÿ ишчизи, Алтай Республиканыҥ кÿндÿлÿ кижизи.
Валерий Александрович 1975 jылда Барнаулдагы культурно-просветительский училищени божодып, Оҥдой аймакта Каракол jуртта культураныҥ туразында иштейле, оноҥ билезиле кожо Кан-Оозы аймакка кöчÿп, узаак jылдардыҥ туркунына аймактыҥ Культура байзыҥында иштеген. Кöгÿс-кöрÿми байлык, jайалталу, албатызыныҥ чÿм-jаҥын тереҥ билер, ойгор санаалу, тöп шÿÿлтелÿ Тожыла Енчинов аймакта, текши республикада jаан байрамдардыҥ öткÿретен аайын аайлап-баштап бичип, бойы jардак ÿниле улустыҥ кÿÿн-санаазын кöдÿрÿп, jÿзÿн-jÿÿр алтай ойындар, маргаандар ла концерттер öткÿрген кижи.
Эмди амыралтада öрöкöн канча байрамдарга тургускан сценарийлерин jууп «Jылдар, öйлöр кÿйбÿзи» деп бичик кепке базып чыгарган.
«Тожыла Енчиновтыҥ бу jуунтызында кайчы Аржан Кöзöрöковты ла Элбек Алексеевич Калкинди кöдÿриҥилÿ айалгада уткуп, олорго байрамдык туштажу öткÿрген сценарийлери база салынган. Олор чечен тилле ÿлгерлеп бичилгени бу сценарийлердиҥ баазын бийиктедип, культураныҥ öскö дö байрамдарында олорды методисттерге тузаланар арга берет. Бичикте база бир тузалу салынган материалдардыҥ тоозына Чагаа-Байрамла колбулу, Эл-Ойын байрамдардыҥ конкурстарына белетелген сценарийлерди темдектеер керек. Оныҥ чÿмдемелдери байрамдык кöргÿзÿлерди jеҥил ле эптÿ тилле öткÿреринде jаан болушту. Тожыла Енчиновтыҥ бу да темдектелген, анаҥ да öскö кайкамчылу ла быжу баштаҥкайлары сÿрекей кöп.
Тожыла Енчинов ол ок öйдö поэт болгонын, jе эмдиге jетире оныҥ бу jайалтазы текши jарлалбаганы база кайкамчылу. Ол ок öйдö jÿрÿминде тегин ле албатыла куучындажып-эрмектежип jÿргенин кöрзö, калыктыҥ ортозында суркурап jÿрген эрjинелу эр деп санаага келериҥ. Оныҥ бир ÿÿр ÿлгерлери бистиҥ атту-чуулу поэттердиҥ jайаандыгын темдектеп бичиген (Э. Палкин, А.Адаров, J.Каинчин) ÿлгерлеринде автор jÿк ле олордыҥ чÿмдемелдери керегинде маадактап айткан эмес, анайда ок олорго бойыныҥ тоомызын кöргÿзет. Анайда ок ÿлгерлерде тÿÿкилик эбелгелер ле сÿрлер, алтай кайга, кайчыларга учурлаганында оморкоду, кандый да jолдыктарда автордыҥ бойында сÿмелÿ кÿлÿмjизи сезилет. Őскö ÿлгерлеринде тереҥ лирикалык санаалар кижиниҥ кöксине шиҥет.
Оныҥ учун поэт Тожыла Енчинов текши эл-jонына сый эдип, ÿлгерлериле, сценарийлериле таныштырганына быйанду jÿрели», деп Россияныҥ бичиичилер отогыныҥ турчузы Т. М. Садалова jуунты бичиктиҥ бажында кире сöстö бичген.
Валерий Александрович Енчиновтыҥ «Jылдар, öйлöр кÿйбÿзи» деп бичигиле jилбиркеген кижи библиотекадаҥ алып, таныжар аргалу.
Бис Тожыла Енчиновтыҥ бу jуунтыдаҥ алынган ÿлгерлерин салып jадыс.
Алтай баатырлар
(Алтай албаты бойыныҥ кÿÿниле Арасей тергезине
киргенинеҥ ала 270 jылдыгына учурлай)
Озогы öйди эзедип кöрöли.
Ончо болгон тÿбек-шыраны
Топшуур кылынаҥ тыҥдап угалы.
Аттар туйгагы тибирт эткен,
Улду- jыдалар шыҥырт эткен,
Кызыл кан кызарып аккан,
Кызалаҥду jылдар Алтайла öткöн.
Бöрÿдий макатып, Алтайга табарган.
Айыл- jурттар отко алдыртып,
Онту-калак ачу томулган.
Салым ченеген кату jылдарда
Алкышту Алтай куйагыс болгон
Ат ÿстинле Карчагадый алыптар
Jуучыл эрчимин jууда кöргÿскен.
Алтай jонныҥ атаанын алып,
Алтай батырлар туруп чыккан.
Амыргы ÿндÿ Эне-Алтайда
Алыптар магы ундулбай арткан.
Кÿнерик Алтай кÿр-кöксинде
Кату jылдарда «Кан-Алтай» чÿмделген.
Карыкчалду санаадаҥ уштулып чыгарга,
Калык Алтайын алкап кöдÿрген.
Амаду
Тереҥ -тереҥ кечÿлерди
Талдап туруп кечерим.
Алтын-моҥÿн сöстöрди
Алтайымнаҥ табарым.
Айдылбаган ÿлгерди
Алтай jонго сыйларым.
Алтын-торко учукка
Ас та болзо тизерим.
Тожыла
Тодош сööктÿ Тожыла
Той эдерге санаанды.
Толотойдоҥ чыгала,
Телеҥетке ырады.
Телеҥет jерине келерде,
Телеҥет кыстар jууктабайт.
«Тегенеги кöп» - дежип,
Туура кöрÿп качкылайт.
Бажырайын кыстарга,
Баш ла болзын, о, Кудай!
База öскöзи jок эмес,
Барнаулдаҥ таап албай.
Бÿкти Р. Уханова белетеген
