Есть люди, чья мудрость и жизненный опыт находят отражение в поэзии.
21 марта в шебалинском Центре культуры состоялась презентация первого поэтического сборника Лидии Романовны Чекурашевой, ветерана здравоохранения, под названием «Кöзимде jуралган тöрöлим». Книга вышла в свет в честь юбилея автора и стала значимым подарком для всех, кто её знает.
На встречу с поэтессой собрались друзья, родственники, знакомые и первые читатели. Гости тепло поздравляли Лидию Романовну с дебютом и желали ей новых творческих успехов.
Автор познакомила участников встречи с некоторыми стихами из книги.
По словам Лидии Романовны, стихи она начала писать, когда вышла на пенсию и начала заниматься северной ходьбой. Вдохновением ей послужила красота окружающей природы, где она часто проводит свои многочасовые прогулки и тренировки.
В этот день прозвучали слова признательности и восхищения!
Тулаан айдыҥ 21-чи кӱнинде Шабалин аймактыҥ культура туразында Лидия Романовна Чекурашеваныҥ толо jажына учурлай, баштапкы кепке базып чыгарылган «Кӧзиме jуралган тӧрӧлим» деп бичигиле таныштыру-презентация ӧткӧн. Лидия Чекурашеваныҥ jайаан ижине учурлалган байрамга бастыра аймактардаҥ тӧрӧӧн-туугандары, наjы-нӧкӧрлӧри, таныштары туружып, jылу уткуул сӧстӧрин айткан.
Бу jуунтыга 40 jылдаҥ ажыра эмчи болуп иштеген Лидия Романовнаныҥ, амыралтага чыгып, тӱндӱк базытла алтайдыҥ тайга-кобыларын эбирип, кӧксинеҥ чыккан ӱлгерлерин jууп салган.
Алтай поэзиныҥ јолында јаҥы ачылган ӱлгеерчиниҥ ӱлгерлери бистиҥ газетада салган эдис.
Бӱгӱн бис кару кычыраачыларды Лидия Чекурашева jуунтыныҥ баштапкы бӱктеринде бойы керегинде бичиген «Јаш тужымныҥ элестери» деген бажалык ла таныштырадыс.
Р. Уханова
«Мен 1956 јылдыҥ тулаан айында чыккам. Роза Совестьяновна ла Роман Абрамович Ухановтордыҥ билезинде ӱч карындаш болгоныс, мен экинчи балазы. Бистиҥ јаш öйлöрис Кара-Куjур деп кичинек jуртта öткöн. Jаан акам 33 jаштуда jеткердеҥ улам божогон. Карындажым 60 јашты ӧдӧлӧ, јаан оорудаҥ улам божогон.
Сананзам, јайдыҥ öйлöри. Кажы ла айылдыҥ огородында маала-ажы ӧзӱп туратан, оноҥ кажы ла огородло субак ӧткӱрилетен. Сууларда балык кӧп болгон болбой, нениҥ учун дезе бис, кичинек балдар, балык тудуп экелзебис, jаанам бистерге каарып беретен. Балдарла кожо катап тудатаныс, оноҥ сууныҥ јарадында ойнойтоныс.
Бир катап Аркадий акам, адамныҥ карындажы, атту јортып јӱрген. Кӧрзӧ, сууда кемелӱ улус бистиҥ јурт јаар јӱзӱп јаткан. Ол олордоҥ озолой маҥтадып, солунды јурттыҥ улузына јетирген. Бис очобыс јуулыжып, кемечилерди јаратта сакыган эдис. Келген улус бисле танышкан, оноҥ айлыска келип, јерде јаткан битеелди сонуркап кöстöп турганы санаамда арткан. Бойлорысты чого тургузып, јурукка соктырткан. Эмди ол јурукты кöргöн кижи, кандый солун болор эди...
Санаамда арткан база бир учурал јаныста јаткан айылдыҥ уулы черӱдеҥ келгени. Бастыра улус ол айылда чогулган. Уулдыҥ ады Трифон. Трифон армияда јӱрген јӱрӱмин куучындаарда, улус оны сонуркап угуп, сурактар берип туратан. Бистий кичинек балдар Трифон эки колына туруп ийеле ары-бери базып, улуска кöргӱскенин кайкап турдыс.
Јуртыска машина jууктап келзе, оныҥ табыжын угуп, улус суражатан: "Не машина келген, нени экелген?" Оноҥ олор чогулган јерге бис база келетенис. Озоложып, машинаныҥ кӧлӧсӧлӧрин чоттойтоныс.
Биске бу јуртта узак јадарга келишпеди. Энем божоп каларда, адама сыйныныҥ айылына јууктада Улаганга кӧчӧрге келишкен. Улустыҥ куучыныла болзо, энем келин болуп келеле, оорып баштаган болгодый. Баштапдкы уулын табала оорып турарда, адам энезиле кожо Кош-Агаш аймактагы Јуҥмалу деп аржанга апарган. Балазын кучактанганча, аттарлу барганын угуп јӱретем. Оноҥ мен алты айлу болорымда, Улаганныҥ больницазында энемниҥ буурына операция эткенин эjемнеҥ уккам. Ӱчинчи балазын тапкан кийнинде Барнаул барып, эмденип туратан. Калганчызында больницадаҥкелеле, короп калган. Мен беш јашту болгом. Кöзиме бир туш кöрӱнип арткан: энемди улус межекке салала кырды öрӧ апарып јадарда, энем межектеҥ ажала, кырды тöмöн тоолоно берген. Ончо улус ый-сыгытта, кийнинеҥ јӱгӱрген. Адам ӧрӧкӧн улусты ийде салып: "Кӱч јетпей турган болзогор ары турыгар, бойым апарарым!"-деп ачынган. Улустаҥ укканымла болзо, энем балдарына тартынып, межектеҥ ашкан.
Оноҥ Улаганга кöчкöнис. Адамныҥ ижи Кара-Куjурда учун, ол атту барып-келип иштеп туратан. Бистер jаанамла кожо артатаныс. Эjем Наташа, адамныҥ сыйны, бисти айылдаштарыныҥ мылчазына jунуп туратан. Jаҥы јылда ол бисти бойыныҥ ижиниҥ байрамына апарган. Улаганда кӧп орус улус јуртаган ӧй. Меге орустап јакшылажары јараган. "Здравствуйтe!» деп jакшылажар болуп, улус обедке jанар öйинде олорды jолдо каруулдап отуратам.
Кыш тӱгенип, jас келерде, айылдыҥ ээлери айлын божотсын деген болбой кайдар. Адам бисти Кубадру судыҥ сол јарадындагы бийик тепсеҥ јерде турган турлуга кöчӱрип экелген. Jаан эмес айыл. Эмди сананзам, ондо балдарыла кожо беш кирези кижи јаткан, оноҥ бис беш кижи келип кожулганыс. Та канайып бадыжып конуп турганыс, онызы санаама бир де кирбейт. Јаҥыс ла тӱшти-сӱре Кубадру суудыҥ jаказында ойноор бол- гоныс. Jаанамныҥ калажы быжып, кӱлдеҥ чыкса, кӱлин кактаган табыжы угула беретен. Бис ажанарга кырды ӧрӧ јӱгӱретенис. Каймакка кожуп јиген ол калаштыҥ амтаны эмдигенче ундулбаган. Кожо јаткан улус кой кабырып туратан. Мен кезикте бу айылдыҥ кызы Оляла кожо кой кабыратаныс. Ол менеҥ ыраак јаан болгон.
Бир катап мениҥ тöрт jашту карындажымды атка миндиреле, Кара- Куjур jaap азыкка аткаргылаган. Ондо jестем садучы болуп иштеп тура- тан. Jестем ончо азыгын арчымагына чикпеерип береле, баланы кайра jандырган. Бу кӱлӱк јолой ӧркöлöрдиҥ ичегенин карап, jортуп jӱрген. Кенейте öркö чыга коноло, адын ӱркӱткен эмтир. Бала аттаҥ чачылган. Ады туйлап, чочып, маҥтай берген. Кööркий канайтсын, ыйлаган бойы jойу jанып келген. Ат эртезинде табылган. Ээри јара тебилген, азык ончо jep сайын тöгӱлген.
Онойып јадып јайды јайлайла, кышкыда. Чибилӱ ле Кара-Кујур јурттар ортозында база ла Башкуш суудыҥ јарадында турган «Первый май» деп јерде кыштаганыс. Ондо кичинек болчок тура болгон. Бу ӧйлöрдö адам Чибилу jуртта биске тура тудуп баштаган болгодый. Мен оны недеҥ улам бодоп тургам дезе, адам биске јажыл ӧҥдӱ чурана садып берген. Карындажым оны алала, коркышту тыҥ чыҥырадар. Јаанамныҥ бажы да табыжына оорый беретен: «Калак балам, токтозоҥ, бажым оорый берди, соондо адаҥ јаан тура тудуп берзе, бир кыбына отурып ойноорыҥ» - деп, токтодып айдатан. Сананзам, чала ол öйдиҥ модазы болгон ошкош, улустыҥ айлында кöп неме jок то болзо, кажы ла айылда кандый бир кӱӱлик ойноткы бар болотон. Кышты чыгала, jай келерде, ойто Кубадру суудыҥ оҥ јаказында jaлаҥ јерде адам туткан агаш айылда jайлаганыс, Мында ӱч ле айыл турган. Jаан бaлдары бистеҥ jаан Саруул ла Агуул Енчиновтор деп улус jуртаган. Бис бойысла jажыт балдарыла ойнойтоныс. Кубадруныҥсоок суузына эжинеле, кӱнге кызып калган таштардыҥ ӱстине jыльнып jадатаныc.
Анайып, орой кӱс келген. Кезикте кар jааn, тӱнӱктеҥ очокко тӱжӱп калза, jаанам оны кӱрейле, от салатан. Мен школго бу агаш айылдаҥ бар- ганым санaамда арткан. Ончо балдар школдоп баштап койгон, је адам ӧрöкöндö балазын школдодорго бош то jок болгон болгодый. Балазын школго апарбай турган деп, јурт советке алдырткан. Адам меге школго кийстеҥ јараш платье экелеле кийдирип, бойымды атка учкаштырала, Кара-Куjурга апарып, интернатка табыштырган. Јолой мениҥ сумкам тӱжӱп калган. Бис ойто кайра бурулып, таап алганыс.
Интернатта бош ӧй болзо, jанында jадып турган улуска одын јарып ту- ратаныс. Болушкан учун беш акча берзе, эҥирде киного барарыс. Онойып jӱргенчем, адам уулдарыла кожо Кара-Куjур jуртка ойто кöчкилеп келди. Мен ӱренбей јӱреле, билгиримле балдардаҥ артып калгам, ӱредӱӱм чала коомой болгон. Оноҥ јаанам урок ӱренген, кычырган улусты чек сӱӱбес. «Ол јалку кижидиҥ ижи» - деп айдатан. Нöкöримниҥ айлына барзам, карындаштары кӧп кööркийде айылдыҥ ижин бӱдӱрер бош то јок. Мен балдар алзам, айылга берген ишти ол мениҥ ле бойыныҥ учун бӱдӱретен. Кышкыда буурым оорыган. Орыннаҥ турбай, эдим кызып, jада бергем. Телефон кире неме јок öй, эмчилерди канай алдырткан болбоой, билбезим. «Тӱрген болуш» деп машиналу эмчилер келип, столдоҥ айак алала чӱӱштеп келзин деерде, кижи канайып айакка чӱӱштейтен деп кыйыш- кам. Болбозымда, тышкары чыгарып, карга отургыскан эди. «Боткина» деп диагноз чыгарала, тургузала Улаганыҥ эмчилигине јетирген. Больницада мениҥ платьемди уштала, ӧскӧ јараш платье кийдирип берерде, мениҥ сӱуниш эмес сӱӱниш. Коридордо бачокто татузымак суу болгон, мен оны јакшызынып ичетем. Ол глюкоза болгонын кийнинде оҥдоп турай.
Кара-Кујурда экинчи классты божодып, Чибилӱ јуртка ӱренип келеле, Адыкаев Исаак Лазаревич деп кижидиҥ айлында јаткам. Бу база Кара-Кујур јурта јадып иштеген улустыҥ билези болгон. Исаак Лазаревич бойы кӧбӧк сӧктӱ, чотобот кижи деп билетем. Бис база кöбöктöр, оныҥ учун абаам, ӱйин абенем деп байлайтаныс. Саломея Михайловна ла энем бир jердиҥ улузы болуп айылдашкылап, бой-бойына болужып јӱргилеген...»
Тöрöл jуртыс
Jыш агашту кырларга курчаткан,
Канча öзöк бириккенинде,
Толгойок кырдыҥ эдегинде,
Тöрöл jyртыбыс jaйылган.
Ынаарлу бийик тууларлу,
Öлöҥ- чöптÿ кобы-jикту,
Аҥ-кушту тайгалу!
Агаш-тажы эжиктеҥ ары…
Тегин сени байлар-jaйзаҥдар
Талдап jyртаган эмес пе?..
Мактап айткан эмес пе…
Кандый ла öйлöрди öдöргö келишкен,
Канайдар сени, кайран jyртыбыс…
Кырларда őскöн jÿзÿн агаштый,
Кобылардаҥ тÿшкен суулардый,
Канча башка укту албаты
Кару ла нак jyртайдыс!
Кайдаар да узакка барзабыс,
Кайра бурылып, туштаарга келедис.
Кузуктап jÿрген туй тайгалар,
Катап баскан jaлаҥдар, аркалар,
Кожо ойногон нöкöр балдар,
Кемниҥ де сÿÿшке алдырткан öйлöри
Сениле кожо – бистиҥ jуртыбыс.
Канатту болзобыс, кайып учар эдис,
Кöҥкöрö тöмöн кайкап кöрöр эдис…
Келишпестеҥ кoрыйтан аргалу болзoбыс,
Канадыс jaйып, аргадап алар эдис…
Кару jyртыбыс, байлык Алтайыс,
Качан да сени ундуп болбозыс.
Карузып, тартылып jÿрерис,
Кару кÿÿнисти катап экелерис…
